قربانیان مین در ایران؛ از کودکان تا کولبران

16 فروردین 1398

سعید نه ساله در بهمن ماه با خانواده عشایرش در راه کوچ به همدان بودند که در غرب کرخه روی مین می‌رود و دو چشم و یک دستش را از دست می‌دهد. خودش به زبان کودکانه حادثه را اینطور تعریف می‌کند: “گوسفند می‌رفت، من هم دنبالش رفتم. گوسفند پا گذاشته بود منم رفتم منفجر شد.” روایت واقعه از زبان سعید ساده است اما آنچه او به عنوان یک قربانی مین در ایران با آن روبروست پیچیده است.

مصدومین مین در ایران از همان ابتدا از هیچ حمایت مالی برای درمان برخوردار نیستند. خدمات ویژه و رایگان درمانی هم برای قربانیان مین در نظر گرفته نشده است. در ایران، مصدومان حوادث رانندگی طبق قانون باید رایگان معالجه شوند و وزارت بهداشت و درمان موظف است که هزینه های درمانی فرد مصدوم را بپردازد. اما مصدومین مین باید هزینه درمان را از ابتدا تا انتها خودشان بپردازند این در حالی است که بیشتر قربانیان مین در مناطق مرزی از خانواده های تهیدست روستایی و عشایر هستند. آن ها نه از کمک های مالی و درمانی دولتی نصیبی می برند نه از کمک های روان شناسی و آموزشی. تنها در یک حالت قربانی مین و خانواده اش می توانند حمایت مالی از دولت دریافت کنند، زمانی که قربانی مین شهید یا جانباز محسوب شود.

وقتی سعید روی مین رفت خیرین و فعالان مدنی در نهاد “ایران بدون مین” بودند که او را برای درمان به تهران آوردند و پیگیر کارهایش شدند. در صفحه اینستاگرام “ایران بدون مین” از عدم توانایی مالی خانواده سعید نوشته شده که او را که در وضعیت بسیار بد جسمی و روحی قرار داشت نتوانستند به جای اتوبوس با خودروی شخصی به بیمارستان منتقل کنند. این فعالان مدنی و غیر دولتی بودند که سعید را پیش متخصص و همینطور روانکاو بردند و با درمان سریع نگذاشتند عفونت بالاتر از مچش برود.

چگونه یک قربانی مین جانباز محسوب می شود؟‌

تنها مرجع رسیدگی به وضعیت قربانیان مین کمیسیون ماده ۲ است که در فرمانداری ها با هشت عضو از جمله نمایندگان ارگانهای نظامی و امنیتی و بنیاد شهید و جانبازان تشکیل می شود. اما نماینده ای از طرف شخص قربانی در این کمیسیون شرکت نمی کند. این کمیسیون در فرمانداری محل حادثه تشکیل می‌شود و مدارک ارائه شده از طرف قربانی را بررسی می‌کند و بعد تصمیم می‌گیرد که فرد قربانی شهید یا جانباز است یا نه. اگر کمیسیون ماده ۲ رای به جانبازی فرد مصدوم داد، بنیاد شهید به فرد مصدوم مستمری می‌پردازد، اگر جانباز محسوب نشود تحت تحت پوشش ارگانهای حمایتی دیگر از جمله کمیته امداد یا بهزیستی قرار می گیرد.